İktisadı 2022 yılına büyük belirsizlikler, soru işaretleri, birinci bakışta birbiriyle çelişkili üzere görünen ekonomik bilgilerle girdi. Öncelikle üçüncü çeyrekteki 7,4 büyümeyle, yılın birinci 9 ayında 11,7 büyüme gerçekleşti. 2021’in son üç ayında büyüme biraz ivme kaybetsede, yılın 10’un üzerinde devasa yükseklikte bir tempoyla kapandı. Bugün açıklanan aralık ayı tüketici meblağları ise rekor bir oranda yüzde 13,58 arttı ve yıllık enflasyonu yüzde 36.08’e yükseldi. Altınbaş Üniversitesi Öğretim Üyesi Ekonomist, Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, “Buna rağmen kur artışlarına daha hassas olan yurt içi üretici meblağları aralıkta yüzde 19,08’lik bir artış sergilerken, yıllık Yİ-ÜFE yüzde 79,89’a sıçradı.” değerlendirmelerinde bulundu.
“Arjantin’i bir yana bırakırsak muhakkak başlı enflasyonlarının en yükseği”
TÜFE ile Yİ-ÜFE içindeki farkı gösteren enflasyon makası da yüzde 43,8’lik bir rekora ulaştığının altını çizen Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, vakit ortasında iki endeksin birbirine yaklaşması, üretici fiyatları kanalıyla tüketim eserleri üstündeki baskının sürmesinin kaçınılmaz olduğunu lisana getirdi. Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, “Yüzde 13.58’lik aralık ayı tüketici enflasyonu, Arjantin bir yana bırakılırsa tüm belirli başlı ülkelerin yıllık enflasyonundan fazlaca daha yüksek seviyede. Çift haneli sayıları goren iki ülke, Pakistan’ın yüzde 11,5, Brezilya’nın yüzde 10,7 tüketici enflasyonları bile bizim yüzde 13,58’in gerisinde kalıyor.” açıklamasını yaptı. Bu enflasyon oranlarının 19 yıllık sürecin en yüksek fiyat artış temposuna işaret ettiğine değinerek, iktisatta istikrar gösteren tek eğilimin, enflasyonun durmadan artması olduğuna işaret etti. Kozanoğlu ayrıyeten, dar gelirli yurttaşların bu durumdan daha olumsuz etkileceğini lisana getirdi. “Çünkü tüketim desenlerinde daha fazla yükü bulunan besin fiyatları yüzde 43.80 ile manşet enflasyondan yüksek bir artış gösterdiği üzere, bir daha yüzde 31.2 tartıya sahip konut ve kira elektrik doğalgaz üzere kalemlerde yılbaşı artırımlarının devreye girmesiyle fakir bölümlerin beli bükülecek.” açıklamasında bulundu.
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, Türkiye iktisadının genelde süratli büyümeleri çok yüksek cari açıklarla, yani yabacıların tasarruflarıyla finanse eden bir ülke olduğuna değindi. Bu sene ise makul sayılacak bir cari açıkla yılın kapatılacağına işaret ederek, bilhassa Avrupa’da talebin canlı seyretmesiyle, TL’nin keskin bedel kayıplarının da sağladığı avantajla, ihracatın kuvvetli seyrettiğine vurgu yaptı. Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, yılın birinci 11 ayında ihracatın ithalatı karşılama oranının 83,8 düzebir daha yükseldiğini belirterek, “Ekim’de cari istikrarın 3,2 milyar dolar fazla vermesiyle, Ocak-Ekim devrinde cari açık 8,4 milyar dolara kadar daraldı. Bu performansta yılın birinci 10 ayında turizm gelirlerinin 2020’ye göre toparlanıp, 17 milyarı bulması büyük rol oynadı.” dedi.
“Türkiye`de yoksulluk oranı 10,2`den 12,2`ye yükseldi”
Bu büyüme tablosunun yüksek cari açığa bağlı olmadığını belirten Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, “Öyleyse gevşek maliye siyasetiyle, öteki bir sözle bütçe kaynaklarına tartı verilerek mi elde edildi? Sorusunu sormak lazım. Bütçe bilgilerini incelediğimizde, vergi gelirleri yüklü olarak toplam gelirlerin öngörülenden süratli artarak Ocak-Kasım devrinde 1.272 milyar liraya yükseldiğine şahit oluyoruz. Buna rağmen harcamalar 1.319 milyar lira civarında seyredince, 47 milyar liralık bir bütçe açığı sayısı ortaya çıkıyor.” dedi. bu biçimdelikle bütçe açığının GSYH’nin 1’ini geçmeyeceğini tabir eden Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, bu noktada Türkiye’nin gelişmiş ülkelerin tersine pandemi ortamında toplumsal yardımlarda fazlaca eli sıkı davranmasının kıymetli rolü olduğunu söylemiş oldu. “Bütçe ve fon takviyelerinin 103 milyar lirada kalması öngörülüyor. Bunun kararında Dünya Bankası`na nazaran Türkiye`de yoksulluk oranı 10,2`den 12,2`ye yükseldi.” formunda konuştu.
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu olağanda bu biçimde bir büyümenin istihdam yaratması, iktisatta çok ısınmayı, ötürüsıyla enflasyonu önlemek için para siyasetinin sıkılaştırılması, yani faizlerin artırılması beklendiğini söz ederek, “Ne var ki Türkiye iktisadı tam zıddı bir görünüm sergiliyor.” dedi.
Son senelerda kronikleşen istihdamsız bir büyümenin, en ağır toplumsal sorun olarak karşımıza çıktığını anlatan Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, “En son açıklanan Ekim işsizlik oranı 10,7, tarım dışı işsizlik oranı 12.4, genç işsizliği ise 17,7’dir. Çalışacak yaşlarındaki her 100 yurttaşımızın lakin 52’si işgücüne katılmakta, bu bireylerin 46,2’si iş bulabilmektedir. Her 100 gencin 33’ü, erkeklerde 44, bayanlarda 21’i istihdam ediliyor. Âtıl işgücü olarak tabir edilen eksik saatli çalışanları, büyük ölçüde iş bulma umudunu kaybettiği için müracaatta bulunmayanları da içeren âtıl işgücü oranı ise 22,8’dir.” açıklamalarında bulundu.
Pekala Türkiye bu süratli büyüme temposunu nasıl yakaladı?
Prof. Dr. Kozanoğlu, çok kredi genişlemesiyle insanların borçlandırılarak talep güçleri koruduğunu belirtti. bu türlü süratli büyüme tablosunun yakalandığını da söyleyerek, mali olmayan kısma kullandırılan kredilerin 1.600 milyar lira artarken, en kıymetli sıçramanın kredi kartı bakiyelerinde gözlendiğini ve 2020 sonunda 200 milyar lira olan kredi kartı borçlarının ise 17 Aralık prestijiyle 288 milyar liraya çıktığına dikkate çekti.
“Enflasyon’un 2022’nin birinci çeyreğinde 30-35 bandında seyretmesi beklenebilir”
“Ekonomi idaresinin düşük faiz ısrarı kredi talebini besleyen temel ögedir. Zira bireyler ve şirketler bir yandan elverişli kredi şartlarından yararlanmakta, bir yandan da yükselen enflasyona karşı korunmak için taleplerini öne çekmektedirler.” diyen Prof. Dr. Kozanoğlu, Aralık ayı prestijiyle tüketici fiyatlarının 36.08, üretici meblağlarının ise 79,89 arttığını belirterek şöyleki devam etti. “Tüketici fiyatlarının 2022’nin birinci çeyreğinde 40-50 bandında seyretmesi beklenebilir. Enflasyondaki bu artış ivmesinde dünyada tedarik zinciri aksamaları niçiniyle yaşanan arz meseleleri, global iklim değişikliğinin tesiriyle besin fiyatlarındaki artış eğilimi üzere etmenler rol oynuyorsa da en kıymetli niye döviz kurlarındaki sıçramadır.”
Merkez Bankası Liderinin Mart 2021’de bakılırsave başladıktan daha sonra siyaset faizinin enflasyonun altında kalmayacağı yolundaki açıklamalarının döviz kuruna göreli bir istikrar kazandırdığını, lakin Eylül başında bundan bu biçimde çekirdek enflasyonun referans alınacağı yolundaki beyanın 8,30 civarında .seyreden dolar kurunu hareketlendirdiğine değindi. Akabinde siyaset faizinin 4 ayda 500 baz puan 8 hatta döviz kuru kanalıyla kur rekabeti sağlandığı, iktisadın cari fazlaya odaklandığı yolundaki açıklamalarının ise TL’den kaçışı hızlandırdığını ve döviz kurlarının denetimden çıktığını anlattı.
“Küçük yatırımcıların bir defa daha elleri yandı”
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu 1994, 2001,2018 döviz krizlerine benzeri halde kur artışının daima devam edeceği algısının, meblağları iktisadın temellerinden kopardığı ve çok noktalara taşıdığını lisana getirdi. Ne yazık ki trene en son atlayarak döviz alan amatör küçük yatırımcıların bir sefer daha ellerinnin yandığını söyleyerek, 18 TL’yi aşan dolar kurunun, 20 Aralık’ta kur muhafazalı TL mevduat programının açıklanmasıyla bu defa özgür düşüşe geçtiğini belirtti. Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, değişik biçimde bu türbülansın, geçmişteki örneklerinin bilakis yabancı konumlarının epeyce düşük olduğu, ötürüsıyla kur hareketlerini tetikleme ihtimallerinin bulunmadığı bir konjonktürde gerçekleştiğini işaret etti. MB’nın açıklanan programı desteklemek gayesiyle 7 milyar dolarlık rezerv satışı gerçekleştiğinin de anlaşıldığını tabir eden Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, yabancıların 20,5 milyar dolar pay senedi ve 3,1 milyar dolar devlet içi borçlanma senedi üzere son yılların en düşük portföyüne sahip oldukları görüldüğünün altını çizdi.
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, evvela dolar kurunun 11 lirada istikrar kazanmasının dahi, 6 Eylül’deki 8.30 kuruna nazaran 25 bir kıymet kaybına işaret ettiğini söylemiş oldu. “Bu da aslına bakarsanız yüksek olan enflasyonu vakit içerisinde 20-30 oranında bir geçişkenlikle, 6,6-9.9 kadar baskılama potansiyeli yaratıyor.” değerlendirmelerinde bulundu.
“Covid-19 pandemisinin yeni dalgası, döviz kurunu oynatabilir”
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, TUİK’in kamuoyunda kuşku uyandıran sayılarında bile yurt içi üretici fiyatlarının 80’e dayanması, ziraî girdi fiyatlarının 29,58 arttığının açıklanması, düşük faiz ısrarının sürmesinin enflasyon riskini artırdığını vurguladı. Türkiye gibisi tüm ülkelerin faiz artırması, ABD dolarının faiz artışı beklentisiyle güçlenme eğilimi, başta Ukrayna ve Çin mecralı ABD-Nato kaynaklı jeopolitik gerginlikler, global besin fiyatlarının artışını sürdürmesi, hepsinin başında Covid-19 pandemisinin yeni dalgası üzere dış şartların da aksiliğine işaret etti. “Bu etmenlerin hepsi döviz kurunu oynatabilir ve ithal fiyatlarının artması/ihracat kapılarının kapanması kanallarıyla ekonomiyi olumsuz etkileyebilir.” dedi.
“2022 yılına girerken kırılganlıklar devam ediyor”
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu son olarak, “Hazine’nin 907 milyar lira mahallî para cinsi iç borcu var. Geçen haftaki gelişmelerle DİBS’ler kur riskinden muhafazasız kalınca faizler besbelli halde yükseldi. Ayrıyeten Hazine’nin kur riski yükümlülüğü de finansal varlıkları olumsuz etkileyince, mesela 5 yıllık tahvil faizi 25.90 oldu. 5 yıl vadeli eurobond faizi 7.40 ve Türkiye’nin CDS primi en son 558 puanla dehşet verici bir seviyedeydi. Tüm bu göstergeler dövizdeki kanamaya tampon yapılsa bile, Türkiye iktisadının bünyesindeki risklerin giderilemediğini, 2022 yılına girdiğimiz bu günlerde de kırılganlıkların devam ettiğini net formda gösteriyor.” halinde konuştu.
Kaynak: (BHA) – Beyaz Haber Ajansı
“Arjantin’i bir yana bırakırsak muhakkak başlı enflasyonlarının en yükseği”
TÜFE ile Yİ-ÜFE içindeki farkı gösteren enflasyon makası da yüzde 43,8’lik bir rekora ulaştığının altını çizen Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, vakit ortasında iki endeksin birbirine yaklaşması, üretici fiyatları kanalıyla tüketim eserleri üstündeki baskının sürmesinin kaçınılmaz olduğunu lisana getirdi. Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, “Yüzde 13.58’lik aralık ayı tüketici enflasyonu, Arjantin bir yana bırakılırsa tüm belirli başlı ülkelerin yıllık enflasyonundan fazlaca daha yüksek seviyede. Çift haneli sayıları goren iki ülke, Pakistan’ın yüzde 11,5, Brezilya’nın yüzde 10,7 tüketici enflasyonları bile bizim yüzde 13,58’in gerisinde kalıyor.” açıklamasını yaptı. Bu enflasyon oranlarının 19 yıllık sürecin en yüksek fiyat artış temposuna işaret ettiğine değinerek, iktisatta istikrar gösteren tek eğilimin, enflasyonun durmadan artması olduğuna işaret etti. Kozanoğlu ayrıyeten, dar gelirli yurttaşların bu durumdan daha olumsuz etkileceğini lisana getirdi. “Çünkü tüketim desenlerinde daha fazla yükü bulunan besin fiyatları yüzde 43.80 ile manşet enflasyondan yüksek bir artış gösterdiği üzere, bir daha yüzde 31.2 tartıya sahip konut ve kira elektrik doğalgaz üzere kalemlerde yılbaşı artırımlarının devreye girmesiyle fakir bölümlerin beli bükülecek.” açıklamasında bulundu.
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, Türkiye iktisadının genelde süratli büyümeleri çok yüksek cari açıklarla, yani yabacıların tasarruflarıyla finanse eden bir ülke olduğuna değindi. Bu sene ise makul sayılacak bir cari açıkla yılın kapatılacağına işaret ederek, bilhassa Avrupa’da talebin canlı seyretmesiyle, TL’nin keskin bedel kayıplarının da sağladığı avantajla, ihracatın kuvvetli seyrettiğine vurgu yaptı. Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, yılın birinci 11 ayında ihracatın ithalatı karşılama oranının 83,8 düzebir daha yükseldiğini belirterek, “Ekim’de cari istikrarın 3,2 milyar dolar fazla vermesiyle, Ocak-Ekim devrinde cari açık 8,4 milyar dolara kadar daraldı. Bu performansta yılın birinci 10 ayında turizm gelirlerinin 2020’ye göre toparlanıp, 17 milyarı bulması büyük rol oynadı.” dedi.
“Türkiye`de yoksulluk oranı 10,2`den 12,2`ye yükseldi”
Bu büyüme tablosunun yüksek cari açığa bağlı olmadığını belirten Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, “Öyleyse gevşek maliye siyasetiyle, öteki bir sözle bütçe kaynaklarına tartı verilerek mi elde edildi? Sorusunu sormak lazım. Bütçe bilgilerini incelediğimizde, vergi gelirleri yüklü olarak toplam gelirlerin öngörülenden süratli artarak Ocak-Kasım devrinde 1.272 milyar liraya yükseldiğine şahit oluyoruz. Buna rağmen harcamalar 1.319 milyar lira civarında seyredince, 47 milyar liralık bir bütçe açığı sayısı ortaya çıkıyor.” dedi. bu biçimdelikle bütçe açığının GSYH’nin 1’ini geçmeyeceğini tabir eden Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, bu noktada Türkiye’nin gelişmiş ülkelerin tersine pandemi ortamında toplumsal yardımlarda fazlaca eli sıkı davranmasının kıymetli rolü olduğunu söylemiş oldu. “Bütçe ve fon takviyelerinin 103 milyar lirada kalması öngörülüyor. Bunun kararında Dünya Bankası`na nazaran Türkiye`de yoksulluk oranı 10,2`den 12,2`ye yükseldi.” formunda konuştu.
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu olağanda bu biçimde bir büyümenin istihdam yaratması, iktisatta çok ısınmayı, ötürüsıyla enflasyonu önlemek için para siyasetinin sıkılaştırılması, yani faizlerin artırılması beklendiğini söz ederek, “Ne var ki Türkiye iktisadı tam zıddı bir görünüm sergiliyor.” dedi.
Son senelerda kronikleşen istihdamsız bir büyümenin, en ağır toplumsal sorun olarak karşımıza çıktığını anlatan Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, “En son açıklanan Ekim işsizlik oranı 10,7, tarım dışı işsizlik oranı 12.4, genç işsizliği ise 17,7’dir. Çalışacak yaşlarındaki her 100 yurttaşımızın lakin 52’si işgücüne katılmakta, bu bireylerin 46,2’si iş bulabilmektedir. Her 100 gencin 33’ü, erkeklerde 44, bayanlarda 21’i istihdam ediliyor. Âtıl işgücü olarak tabir edilen eksik saatli çalışanları, büyük ölçüde iş bulma umudunu kaybettiği için müracaatta bulunmayanları da içeren âtıl işgücü oranı ise 22,8’dir.” açıklamalarında bulundu.
Pekala Türkiye bu süratli büyüme temposunu nasıl yakaladı?
Prof. Dr. Kozanoğlu, çok kredi genişlemesiyle insanların borçlandırılarak talep güçleri koruduğunu belirtti. bu türlü süratli büyüme tablosunun yakalandığını da söyleyerek, mali olmayan kısma kullandırılan kredilerin 1.600 milyar lira artarken, en kıymetli sıçramanın kredi kartı bakiyelerinde gözlendiğini ve 2020 sonunda 200 milyar lira olan kredi kartı borçlarının ise 17 Aralık prestijiyle 288 milyar liraya çıktığına dikkate çekti.
“Enflasyon’un 2022’nin birinci çeyreğinde 30-35 bandında seyretmesi beklenebilir”
“Ekonomi idaresinin düşük faiz ısrarı kredi talebini besleyen temel ögedir. Zira bireyler ve şirketler bir yandan elverişli kredi şartlarından yararlanmakta, bir yandan da yükselen enflasyona karşı korunmak için taleplerini öne çekmektedirler.” diyen Prof. Dr. Kozanoğlu, Aralık ayı prestijiyle tüketici fiyatlarının 36.08, üretici meblağlarının ise 79,89 arttığını belirterek şöyleki devam etti. “Tüketici fiyatlarının 2022’nin birinci çeyreğinde 40-50 bandında seyretmesi beklenebilir. Enflasyondaki bu artış ivmesinde dünyada tedarik zinciri aksamaları niçiniyle yaşanan arz meseleleri, global iklim değişikliğinin tesiriyle besin fiyatlarındaki artış eğilimi üzere etmenler rol oynuyorsa da en kıymetli niye döviz kurlarındaki sıçramadır.”
Merkez Bankası Liderinin Mart 2021’de bakılırsave başladıktan daha sonra siyaset faizinin enflasyonun altında kalmayacağı yolundaki açıklamalarının döviz kuruna göreli bir istikrar kazandırdığını, lakin Eylül başında bundan bu biçimde çekirdek enflasyonun referans alınacağı yolundaki beyanın 8,30 civarında .seyreden dolar kurunu hareketlendirdiğine değindi. Akabinde siyaset faizinin 4 ayda 500 baz puan 8 hatta döviz kuru kanalıyla kur rekabeti sağlandığı, iktisadın cari fazlaya odaklandığı yolundaki açıklamalarının ise TL’den kaçışı hızlandırdığını ve döviz kurlarının denetimden çıktığını anlattı.
“Küçük yatırımcıların bir defa daha elleri yandı”
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu 1994, 2001,2018 döviz krizlerine benzeri halde kur artışının daima devam edeceği algısının, meblağları iktisadın temellerinden kopardığı ve çok noktalara taşıdığını lisana getirdi. Ne yazık ki trene en son atlayarak döviz alan amatör küçük yatırımcıların bir sefer daha ellerinnin yandığını söyleyerek, 18 TL’yi aşan dolar kurunun, 20 Aralık’ta kur muhafazalı TL mevduat programının açıklanmasıyla bu defa özgür düşüşe geçtiğini belirtti. Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, değişik biçimde bu türbülansın, geçmişteki örneklerinin bilakis yabancı konumlarının epeyce düşük olduğu, ötürüsıyla kur hareketlerini tetikleme ihtimallerinin bulunmadığı bir konjonktürde gerçekleştiğini işaret etti. MB’nın açıklanan programı desteklemek gayesiyle 7 milyar dolarlık rezerv satışı gerçekleştiğinin de anlaşıldığını tabir eden Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, yabancıların 20,5 milyar dolar pay senedi ve 3,1 milyar dolar devlet içi borçlanma senedi üzere son yılların en düşük portföyüne sahip oldukları görüldüğünün altını çizdi.
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, evvela dolar kurunun 11 lirada istikrar kazanmasının dahi, 6 Eylül’deki 8.30 kuruna nazaran 25 bir kıymet kaybına işaret ettiğini söylemiş oldu. “Bu da aslına bakarsanız yüksek olan enflasyonu vakit içerisinde 20-30 oranında bir geçişkenlikle, 6,6-9.9 kadar baskılama potansiyeli yaratıyor.” değerlendirmelerinde bulundu.
“Covid-19 pandemisinin yeni dalgası, döviz kurunu oynatabilir”
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, TUİK’in kamuoyunda kuşku uyandıran sayılarında bile yurt içi üretici fiyatlarının 80’e dayanması, ziraî girdi fiyatlarının 29,58 arttığının açıklanması, düşük faiz ısrarının sürmesinin enflasyon riskini artırdığını vurguladı. Türkiye gibisi tüm ülkelerin faiz artırması, ABD dolarının faiz artışı beklentisiyle güçlenme eğilimi, başta Ukrayna ve Çin mecralı ABD-Nato kaynaklı jeopolitik gerginlikler, global besin fiyatlarının artışını sürdürmesi, hepsinin başında Covid-19 pandemisinin yeni dalgası üzere dış şartların da aksiliğine işaret etti. “Bu etmenlerin hepsi döviz kurunu oynatabilir ve ithal fiyatlarının artması/ihracat kapılarının kapanması kanallarıyla ekonomiyi olumsuz etkileyebilir.” dedi.
“2022 yılına girerken kırılganlıklar devam ediyor”
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu son olarak, “Hazine’nin 907 milyar lira mahallî para cinsi iç borcu var. Geçen haftaki gelişmelerle DİBS’ler kur riskinden muhafazasız kalınca faizler besbelli halde yükseldi. Ayrıyeten Hazine’nin kur riski yükümlülüğü de finansal varlıkları olumsuz etkileyince, mesela 5 yıllık tahvil faizi 25.90 oldu. 5 yıl vadeli eurobond faizi 7.40 ve Türkiye’nin CDS primi en son 558 puanla dehşet verici bir seviyedeydi. Tüm bu göstergeler dövizdeki kanamaya tampon yapılsa bile, Türkiye iktisadının bünyesindeki risklerin giderilemediğini, 2022 yılına girdiğimiz bu günlerde de kırılganlıkların devam ettiğini net formda gösteriyor.” halinde konuştu.
Kaynak: (BHA) – Beyaz Haber Ajansı