- Katılım
- 20 Kas 2023
- Mesajlar
- 834
- Puanları
- 0
Bir başkası, “Dua etmek,” diye karşılık verdi.
Elif gülümsedi.
“İkisi de doğruya yakın. Peki, bir şey istemekle niyaz etmek arasında nasıl bir fark olabilir?”
Sınıf bir süre sessiz kaldı.
Elif, niyaz kelimesinin Türkçeye tarih boyunca Arapça ve Farsça kökenli kelimelerle birlikte gelişen edebî ve kültürel gelenekler içinde yerleştiğini anlattı. “Niyaz” sözcüğü Farsçada da kullanılan bir kelimedir; Türkçedeki anlam alanı, tarihî edebiyat ve dinî anlatımlarla genişlemiştir.
Osmanlı döneminde niyaz kelimesi, şiirlerde ve tasavvufi metinlerde sıkça karşılaşılan ifadeler arasında yer almıştır. Niyaz etmek, dua etmek ve bir dileği saygıyla sunmak anlamlarının yanında, kimi edebî bağlamlarda alçak gönüllülüğü ve sevgiyle yönelmeyi de çağrıştırmıştır.
Örneğin, bir şiirde şairin Rabbine niyaz etmesi, yalnızca bir talepte bulunması şeklinde okunmayabilir. Bu ifade, kişinin kendi sınırlılığını kabul etmesini ve yardım dilemesini de anlatabilir.
Elif çocuklara şu örneği verdi:
“Bir insan, ‘Rabbime niyaz ederim, ailem huzurlu olsun’ dediğinde yalnızca kendisi için bir şey istemiyor olabilir. Ailesindeki insanların iyiliğini, birbirleriyle anlaşmasını ve birlikte güven içinde yaşamasını da diliyor olabilir.”
Sonra ekledi:
“Fakat dua eden herkes aynı şeyi istemez. Kimi sağlık diler, kimi adalet, kimi bağışlanma, kimi de zor bir duruma dayanabilecek güç ister.”
Bu açıklama, öğrencilerin kelimeyi yalnızca sözlük anlamıyla değil, insan hayatındaki farklı kullanımlarıyla düşünmelerini sağladı.
Burada tarihsel bir ayrıntıya da dikkat etmek gerekiyor: Bir ifadenin geçmişte yaygın olarak kullanılmış olması, herkesin onu aynı anlamda kullandığını göstermez. Şairlerin, dinî çevrelerin, halk anlatıcılarının ve gündelik konuşmacıların kelimelere yükledikleri çağrışımlar farklı olabilir.
Dolayısıyla “Rabbime niyaz ederim” cümlesini anlamak için hem dilin tarihine hem de cümlenin hangi durumda söylendiğine bakmak gerekir.
6. Aynı Soruna İki Farklı Yaklaşım: Strateji ve Empati
Çeşmenin onarımı için hazırlıklar sürerken kasabada beklenmedik bir anlaşmazlık çıktı. Belediyenin ayırdığı bütçe, hem çeşmeyi tamamen yenilemeye hem de meydanı düzenlemeye yetmiyordu. Bazı insanlar çeşmenin tarihî taşlarının korunmasını isterken bazıları daha modern ve kullanışlı bir yapı yapılmasını savunuyordu.
Murat, toplantıya ayrıntılı bir planla geldi. Maliyetleri karşılaştırmış, farklı onarım seçeneklerini hesaplamış ve hangi yöntemin daha uzun ömürlü olacağını belirlemişti.
“Öncelikle yapısal güvenliği sağlamalıyız,” dedi. “Ardından bütçeye uygun bir uygulama seçebiliriz. İşleri aşamalara bölersek hem maliyeti kontrol ederiz hem de çeşmeyi kısa sürede yeniden kullanıma açarız.”
Bu yaklaşım mantıklıydı. Ancak toplantıda söz alan yaşlı bir kasabalı, çeşmenin taşlarının değiştirilmesi hâlinde eski görünümünü kaybedeceğini söyledi. Bir başka kişi, meydanın düzenlenmesi sırasında yaşlıların oturduğu gölgeli alanın ortadan kalkmasından endişe ediyordu.
Murat ilk başta bu itirazların teknik konuyla doğrudan ilgisi olmadığını düşündü. Fakat Elif söz alarak insanların kaygılarını tek tek açıklamaya başladı.
“Burada iki ayrı ihtiyaç var,” dedi. “Çeşmenin güvenli olması gerekiyor. Ama aynı zamanda insanların yıllardır kullandığı alanı da korumalıyız. Belki taşların sağlam olanlarını muhafaza edip yalnızca hasarlı bölümleri yenileyebilir, oturma alanını da proje içinde tutabiliriz.”
Murat bir süre düşündü. Elif'in önerisi, ilk planına göre daha fazla ayrıntı gerektiriyordu. Buna karşılık kasabanın itirazlarını azaltabilir ve projenin daha fazla benimsenmesini sağlayabilirdi.
“Bunu teknik açıdan inceleyebilirim,” dedi. “Eğer mevcut taşlar güvenli biçimde korunabiliyorsa yeni bir tasarım hazırlamak mümkün.”
Toplantıdan sonra iki arkadaş uzun süre çalıştı. Murat yapının dayanıklılığına odaklandı; Elif ise kasaba halkının beklentilerini derledi. Sonunda hem güvenlik şartlarını karşılayan hem de meydanın tarihî dokusunu koruyan ortak bir öneri ortaya çıktı.
Bu olay, erkeklerin mutlaka stratejik, kadınların da mutlaka empatik olduğu anlamına gelmiyordu. Murat'ın planlama becerisi mesleki deneyimiyle, Elif'in ilişkileri gözeten yaklaşımı ise öğretmenlik deneyimi ve kişisel gözlemleriyle bağlantılıydı. İkisi de gerektiğinde diğerinin bakış açısını benimseyebiliyordu.
Asıl başarı, farklı düşünme biçimlerini yarıştırmak yerine birlikte kullanabilmeleriydi.
Belki de toplumsal yaşamda sık sık gözden kaçırdığımız nokta budur: Bir sorunun çözülmesi için yalnızca doğru hesaplara değil, o çözümün insanların hayatında neye karşılık geldiğini anlamaya da ihtiyaç vardır.
7. Zor Bir Karar ve Sessiz Bir Dua
Projenin tamamlanmasına birkaç gün kala Murat, çalıştığı şirketten önemli bir iş teklifi aldı. Başka bir şehre taşınırsa mesleğinde ilerleyebilecek, daha yüksek bir gelir elde edebilecekti. Üstelik uzun zamandır istediği bir alanda çalışma fırsatı yakalayacaktı.
Fakat kasabadan ayrılmak, ailesini ve arkadaşlarını geride bırakmak demekti. Çeşmenin projesi henüz tamamlanmamıştı. Elif de okulda yeni bir eğitim programı hazırlıyordu. Murat, kararını kimseye danışmadan vermek istemiyordu ama kendi geleceğini de başkalarının beklentilerine göre belirlemek istemiyordu.
Bir akşam eski çeşmenin yanına gitti. Taşların üzerine düşen sokak lambasının ışığına baktı. Günlerdir çözüm üretmek için hesap yapıyor, seçenekleri karşılaştırıyor ve sonuçları düşünüyordu. Buna rağmen zihnindeki belirsizlik ortadan kalkmıyordu.
Kendi kendine, “Her şeyi hesaplayabiliyorum sanıyordum. Ama hangi seçeneğin beni gerçekten mutlu edeceğini bilmiyorum,” dedi.
Ardından sessizce dua etti:
“Rabbime niyaz ederim, benim için hayırlı olan yolu görebileyim. Kararımı korkuyla değil, doğru düşünerek verebileyim.”
Bu cümlede belirli bir sonucun gerçekleşmesini istemekten daha fazlası vardı. Murat, karar verme gücünü kaybetmek istemiyor; aynı zamanda her şeyi kontrol edemeyeceğini de kabul ediyordu.
Ertesi gün Elif'le konuştu.
Elif onu dikkatle dinledi ve hemen bir tavsiye vermek yerine birkaç soru sordu:
“Bu işi gerçekten istediğin için mi düşünüyorsun, yoksa burada kalırsan fırsatı kaçırmış olacağını düşündüğün için mi? Gitmekten mi korkuyorsun, kalmaktan mı? Bir de kararını altı ay sonra değerlendirdiğinde hangi sonucu yaşamak seni daha çok rahatlatır?”
Murat bu soruların her birini düşündü. Elif onun adına karar vermedi; yalnızca kararını daha açık görmesine yardım etti.
Sonunda iş teklifini kabul etti. Fakat çeşmenin projesini tamamlayacak teknik belgeleri hazırladı ve işi devralacak ekiple görüşerek sürecin sağlıklı ilerlemesi için bir plan oluşturdu.
Kasabadan ayrılacağı gün Elif ona küçük bir defter verdi. Defterin ilk sayfasında şu cümle yazıyordu:
“Her yolun cevabı hemen görünmez. Bazen yürürken öğrenirsin.”
Murat gülümsedi.
“Senin de her şeyi düşünmek için kendine zaman ayırman gerekiyor,” dedi. “Başkalarının sorunlarını dinlerken kendi ihtiyaçlarını unutma.”
Bu kez Elif düşündü. İnsanlara destek olmak onun için anlamlıydı ama bazen herkese yetişmeye çalışırken kendi yorgunluğunu görmezden geliyordu.
İki arkadaş birbirine farklı ama eşit derecede önemli bir şey öğretmişti: Biri kararlarını somut adımlara dönüştürmeyi, diğeri ise kararların insan üzerindeki etkilerini görmeyi hatırlatıyordu.
8. Niyaz Etmek Yalnızca Bir Şey İstemek midir?
Murat başka bir şehirde yeni hayatına başladı. Zeynep'in oğlu iyileşti ve okula dönerek arkadaşlarıyla yeniden buluştu. Kasabanın çeşmesi ise planlandığı gibi onarıldı; eski taşların sağlam olanları korundu, hasarlı bölümler yenilendi ve meydandaki oturma alanı bırakıldı.
Aylar sonra Murat kasabayı ziyaret ettiğinde çeşmenin başında Zeynep'le karşılaştı. Kadın, oğlunun okulda düzenlenen bir etkinlikte görev aldığını ve ailesinin hayatının yavaş yavaş düzene girdiğini anlattı.
Elif gülümsedi.
“İkisi de doğruya yakın. Peki, bir şey istemekle niyaz etmek arasında nasıl bir fark olabilir?”
Sınıf bir süre sessiz kaldı.
Elif, niyaz kelimesinin Türkçeye tarih boyunca Arapça ve Farsça kökenli kelimelerle birlikte gelişen edebî ve kültürel gelenekler içinde yerleştiğini anlattı. “Niyaz” sözcüğü Farsçada da kullanılan bir kelimedir; Türkçedeki anlam alanı, tarihî edebiyat ve dinî anlatımlarla genişlemiştir.
Osmanlı döneminde niyaz kelimesi, şiirlerde ve tasavvufi metinlerde sıkça karşılaşılan ifadeler arasında yer almıştır. Niyaz etmek, dua etmek ve bir dileği saygıyla sunmak anlamlarının yanında, kimi edebî bağlamlarda alçak gönüllülüğü ve sevgiyle yönelmeyi de çağrıştırmıştır.
Örneğin, bir şiirde şairin Rabbine niyaz etmesi, yalnızca bir talepte bulunması şeklinde okunmayabilir. Bu ifade, kişinin kendi sınırlılığını kabul etmesini ve yardım dilemesini de anlatabilir.
Elif çocuklara şu örneği verdi:
“Bir insan, ‘Rabbime niyaz ederim, ailem huzurlu olsun’ dediğinde yalnızca kendisi için bir şey istemiyor olabilir. Ailesindeki insanların iyiliğini, birbirleriyle anlaşmasını ve birlikte güven içinde yaşamasını da diliyor olabilir.”
Sonra ekledi:
“Fakat dua eden herkes aynı şeyi istemez. Kimi sağlık diler, kimi adalet, kimi bağışlanma, kimi de zor bir duruma dayanabilecek güç ister.”
Bu açıklama, öğrencilerin kelimeyi yalnızca sözlük anlamıyla değil, insan hayatındaki farklı kullanımlarıyla düşünmelerini sağladı.
Burada tarihsel bir ayrıntıya da dikkat etmek gerekiyor: Bir ifadenin geçmişte yaygın olarak kullanılmış olması, herkesin onu aynı anlamda kullandığını göstermez. Şairlerin, dinî çevrelerin, halk anlatıcılarının ve gündelik konuşmacıların kelimelere yükledikleri çağrışımlar farklı olabilir.
Dolayısıyla “Rabbime niyaz ederim” cümlesini anlamak için hem dilin tarihine hem de cümlenin hangi durumda söylendiğine bakmak gerekir.
6. Aynı Soruna İki Farklı Yaklaşım: Strateji ve Empati
Çeşmenin onarımı için hazırlıklar sürerken kasabada beklenmedik bir anlaşmazlık çıktı. Belediyenin ayırdığı bütçe, hem çeşmeyi tamamen yenilemeye hem de meydanı düzenlemeye yetmiyordu. Bazı insanlar çeşmenin tarihî taşlarının korunmasını isterken bazıları daha modern ve kullanışlı bir yapı yapılmasını savunuyordu.
Murat, toplantıya ayrıntılı bir planla geldi. Maliyetleri karşılaştırmış, farklı onarım seçeneklerini hesaplamış ve hangi yöntemin daha uzun ömürlü olacağını belirlemişti.
“Öncelikle yapısal güvenliği sağlamalıyız,” dedi. “Ardından bütçeye uygun bir uygulama seçebiliriz. İşleri aşamalara bölersek hem maliyeti kontrol ederiz hem de çeşmeyi kısa sürede yeniden kullanıma açarız.”
Bu yaklaşım mantıklıydı. Ancak toplantıda söz alan yaşlı bir kasabalı, çeşmenin taşlarının değiştirilmesi hâlinde eski görünümünü kaybedeceğini söyledi. Bir başka kişi, meydanın düzenlenmesi sırasında yaşlıların oturduğu gölgeli alanın ortadan kalkmasından endişe ediyordu.
Murat ilk başta bu itirazların teknik konuyla doğrudan ilgisi olmadığını düşündü. Fakat Elif söz alarak insanların kaygılarını tek tek açıklamaya başladı.
“Burada iki ayrı ihtiyaç var,” dedi. “Çeşmenin güvenli olması gerekiyor. Ama aynı zamanda insanların yıllardır kullandığı alanı da korumalıyız. Belki taşların sağlam olanlarını muhafaza edip yalnızca hasarlı bölümleri yenileyebilir, oturma alanını da proje içinde tutabiliriz.”
Murat bir süre düşündü. Elif'in önerisi, ilk planına göre daha fazla ayrıntı gerektiriyordu. Buna karşılık kasabanın itirazlarını azaltabilir ve projenin daha fazla benimsenmesini sağlayabilirdi.
“Bunu teknik açıdan inceleyebilirim,” dedi. “Eğer mevcut taşlar güvenli biçimde korunabiliyorsa yeni bir tasarım hazırlamak mümkün.”
Toplantıdan sonra iki arkadaş uzun süre çalıştı. Murat yapının dayanıklılığına odaklandı; Elif ise kasaba halkının beklentilerini derledi. Sonunda hem güvenlik şartlarını karşılayan hem de meydanın tarihî dokusunu koruyan ortak bir öneri ortaya çıktı.
Bu olay, erkeklerin mutlaka stratejik, kadınların da mutlaka empatik olduğu anlamına gelmiyordu. Murat'ın planlama becerisi mesleki deneyimiyle, Elif'in ilişkileri gözeten yaklaşımı ise öğretmenlik deneyimi ve kişisel gözlemleriyle bağlantılıydı. İkisi de gerektiğinde diğerinin bakış açısını benimseyebiliyordu.
Asıl başarı, farklı düşünme biçimlerini yarıştırmak yerine birlikte kullanabilmeleriydi.
Belki de toplumsal yaşamda sık sık gözden kaçırdığımız nokta budur: Bir sorunun çözülmesi için yalnızca doğru hesaplara değil, o çözümün insanların hayatında neye karşılık geldiğini anlamaya da ihtiyaç vardır.
7. Zor Bir Karar ve Sessiz Bir Dua
Projenin tamamlanmasına birkaç gün kala Murat, çalıştığı şirketten önemli bir iş teklifi aldı. Başka bir şehre taşınırsa mesleğinde ilerleyebilecek, daha yüksek bir gelir elde edebilecekti. Üstelik uzun zamandır istediği bir alanda çalışma fırsatı yakalayacaktı.
Fakat kasabadan ayrılmak, ailesini ve arkadaşlarını geride bırakmak demekti. Çeşmenin projesi henüz tamamlanmamıştı. Elif de okulda yeni bir eğitim programı hazırlıyordu. Murat, kararını kimseye danışmadan vermek istemiyordu ama kendi geleceğini de başkalarının beklentilerine göre belirlemek istemiyordu.
Bir akşam eski çeşmenin yanına gitti. Taşların üzerine düşen sokak lambasının ışığına baktı. Günlerdir çözüm üretmek için hesap yapıyor, seçenekleri karşılaştırıyor ve sonuçları düşünüyordu. Buna rağmen zihnindeki belirsizlik ortadan kalkmıyordu.
Kendi kendine, “Her şeyi hesaplayabiliyorum sanıyordum. Ama hangi seçeneğin beni gerçekten mutlu edeceğini bilmiyorum,” dedi.
Ardından sessizce dua etti:
“Rabbime niyaz ederim, benim için hayırlı olan yolu görebileyim. Kararımı korkuyla değil, doğru düşünerek verebileyim.”
Bu cümlede belirli bir sonucun gerçekleşmesini istemekten daha fazlası vardı. Murat, karar verme gücünü kaybetmek istemiyor; aynı zamanda her şeyi kontrol edemeyeceğini de kabul ediyordu.
Ertesi gün Elif'le konuştu.
Elif onu dikkatle dinledi ve hemen bir tavsiye vermek yerine birkaç soru sordu:
“Bu işi gerçekten istediğin için mi düşünüyorsun, yoksa burada kalırsan fırsatı kaçırmış olacağını düşündüğün için mi? Gitmekten mi korkuyorsun, kalmaktan mı? Bir de kararını altı ay sonra değerlendirdiğinde hangi sonucu yaşamak seni daha çok rahatlatır?”
Murat bu soruların her birini düşündü. Elif onun adına karar vermedi; yalnızca kararını daha açık görmesine yardım etti.
Sonunda iş teklifini kabul etti. Fakat çeşmenin projesini tamamlayacak teknik belgeleri hazırladı ve işi devralacak ekiple görüşerek sürecin sağlıklı ilerlemesi için bir plan oluşturdu.
Kasabadan ayrılacağı gün Elif ona küçük bir defter verdi. Defterin ilk sayfasında şu cümle yazıyordu:
“Her yolun cevabı hemen görünmez. Bazen yürürken öğrenirsin.”
Murat gülümsedi.
“Senin de her şeyi düşünmek için kendine zaman ayırman gerekiyor,” dedi. “Başkalarının sorunlarını dinlerken kendi ihtiyaçlarını unutma.”
Bu kez Elif düşündü. İnsanlara destek olmak onun için anlamlıydı ama bazen herkese yetişmeye çalışırken kendi yorgunluğunu görmezden geliyordu.
İki arkadaş birbirine farklı ama eşit derecede önemli bir şey öğretmişti: Biri kararlarını somut adımlara dönüştürmeyi, diğeri ise kararların insan üzerindeki etkilerini görmeyi hatırlatıyordu.
8. Niyaz Etmek Yalnızca Bir Şey İstemek midir?
Murat başka bir şehirde yeni hayatına başladı. Zeynep'in oğlu iyileşti ve okula dönerek arkadaşlarıyla yeniden buluştu. Kasabanın çeşmesi ise planlandığı gibi onarıldı; eski taşların sağlam olanları korundu, hasarlı bölümler yenilendi ve meydandaki oturma alanı bırakıldı.
Aylar sonra Murat kasabayı ziyaret ettiğinde çeşmenin başında Zeynep'le karşılaştı. Kadın, oğlunun okulda düzenlenen bir etkinlikte görev aldığını ve ailesinin hayatının yavaş yavaş düzene girdiğini anlattı.