Sa eki nedir ?

[Ese]

S. (2005). The Gender Similarities Hypothesis. American Psychologist, 60(6), 581–592. Bu araştırma, her konuda cinsiyetler arasında hiçbir fark bulunmadığını söylemez. Asıl önemli nokta, herhangi bir farklılık iddiasının hangi özellik için, hangi ölçümle ve ne büyüklükte gösterildiğinin incelenmesidir. Benzer biçimde, Alice H. Eagly ve Wendy Wood'un toplumsal roller üzerine çalışmaları, kadınların ve erkeklerin davranışlarında görülen bazı farklılıkların toplumsal iş bölümü, roller ve beklentilerle ilişkili olabileceğini ele alır. Kaynak: Eagly, A. H. ve Wood, W. (2012). Social Role Theory. Handbook of Theories of Social Psychology. Bu çerçeveden baktığımızda, erkeklerin veri odaklı, kadınların duygusal olduğu iddiasını doğrudan bir gerçek olarak kabul etmek yerine, insanlara hangi davranışların öğretildiğini ve hangi davranışların ödüllendirildiğini de sorgulamak gerekir. Örneğin bir erkek çocuğa sürekli olarak “Mantıklı ol, duygularını belli etme” deniyorsa, yetişkinliğinde sorunları ölçülebilir sonuçlar üzerinden anlatmayı öğrenebilir. Bir kız çocuğundan çevresindekilerin duygularını anlaması ve ilişkileri koruması bekleniyorsa, iletişimde duygusal işaretlere daha fazla dikkat etmesi teşvik edilebilir. Fakat bu örnekler bütün aileleri ve bireyleri temsil etmez. Aynı ailede büyüyen iki çocuk bile farklı kişilikler geliştirebilir. Ayrıca toplumsal beklentiler, kişinin kendi tercihleriyle her zaman örtüşmez. Dolayısıyla bilimsel açıdan daha doğru soru şudur: Kadınlar ve erkekler arasında gözlenen bir fark varsa, bu farkın ne kadarı biyolojik, ne kadarı toplumsal, ne kadarı kişisel deneyimlerle açıklanabilir? Bu sorunun yanıtı, tek bir cümleyle veya tek bir araştırmayla verilemez. 5. AYNI CÜMLEYE İKİ FARKLI YAKLAŞIM: GÜNLÜK HAYATTAN ÖRNEKLER Konuyu somutlaştırmak için birkaç örnek üzerinden ilerleyelim. Örnek 1: İş yerinde sorumluluk “İşleri zamanında bitirsek sorun yaşamayız.” Veri odaklı değerlendirme, teslim tarihlerini, iş yükünü, gecikme ihtimalini ve mevcut kaynakları inceler. İşlerin zamanında tamamlanıp tamamlanamayacağına ilişkin somut bir plan oluşturur. İnsan ilişkilerine odaklanan değerlendirme ise ekipteki kişilerin iş yükünün eşit dağılıp dağılmadığını, gecikmelerin kimleri etkilediğini ve çalışanların üzerlerinde baskı hissedip hissetmediğini sorgular. Bir ekip lideri yalnızca teslim tarihine odaklanırsa çalışanların kapasitesini gözden kaçırabilir. Öte yandan yalnızca çalışanların kendilerini nasıl hissettiğine odaklanıp takvimi hiç değerlendirmezse proje başarısız olabilir. Buradaki iyi çözüm, verileri ve insan koşullarını birlikte değerlendirmektir. Örnek 2: Aile içinde iletişim “Biraz daha anlayışlı olsan tartışmazdık.” Bu cümle, ilk bakışta bir koşul ilişkisi kuruyor gibi görünür. Ancak aynı zamanda karşı tarafa sorumluluk yükleyen bir eleştiri olarak da algılanabilir. Veri odaklı bir inceleme, tartışmanın hangi olaydan sonra başladığını, tarafların ne söylediğini ve anlaşmazlığın hangi aşamada büyüdüğünü belirlemeye çalışabilir. Duygusal ve ilişkisel bir inceleme ise kişilerin kendilerini dinlenmiş hissedip hissetmediğini, önceki kırgınlıkların tartışmayı etkileyip etkilemediğini ve cümlenin suçlayıcı bir ton taşıyıp taşımadığını değerlendirir. Ancak burada da kesin bir cinsiyet ayrımı yapılamaz. Bir erkek, eşinin kendisini anlamadığını düşündüğü için duygusal bir tepki verebilir. Bir kadın ise tartışmanın nedenlerini sistematik biçimde analiz ederek somut çözüm önerileri geliştirebilir. Örnek 3: Eğitim ve sınav başarısı “Daha düzenli çalışsan sınavdan yüksek not alabilirsin.” Bu cümlede başarı ile çalışma düzeni arasında bir ilişki kuruluyor. Fakat sınav başarısını yalnızca çalışma süresine bağlamak eksik bir değerlendirme olur. Öğrencinin önceki bilgi düzeyi, çalışma yöntemi, uyku düzeni, sınav kaygısı, öğretim kalitesi ve sınavın zorluk derecesi de sonucu etkileyebilir. Veri odaklı bir yaklaşım deneme sınavlarını, doğru cevap oranlarını ve çalışma süresini karşılaştırabilir. Öğrencinin deneyimine odaklanan bir yaklaşım ise kaygının öğrenmeyi nasıl etkilediğini veya öğrencinin hangi koşullarda daha rahat odaklandığını inceleyebilir. Bu örnekte iki yaklaşım birbiriyle çelişmez. Aksine, birlikte kullanıldıklarında sorunun kaynağını daha doğru belirlemeye yardımcı olurlar. 6. SA EKİ VE İLETİŞİMDE DUYGUSAL ANLAM Türkçede -sa/-se ekinin ilginç yönlerinden biri, bazen doğrudan söylenmesi zor olan düşünceleri daha yumuşak biçimde ifade etmeye yardımcı olmasıdır. Örneğin: - “Kapıyı kapat.” - “Kapıyı kapatsan?” - “Kapıyı kapatsan iyi olur.” - “Mümkünse kapıyı kapatır mısın?” Bu cümlelerin hepsi aynı temel isteğe yaklaşsa da tonları farklıdır. İlk cümle doğrudan bir talimat verir. İkinci cümle bağlama göre rica veya beklenti bildirebilir. Üçüncü cümle öneri gibi görünse de otoriter bir ortamda uyarı olarak algılanabilir. Son cümle ise isteği daha açık bir nezaket kalıbıyla ifade eder. Burada yalnızca ekin varlığına bakarak konuşanın nazik, öfkeli veya baskıcı olduğunu söyleyemeyiz. Ses tonu, ilişki biçimi, konuşma sırası ve kültürel alışkanlıklar da önemlidir. Örneğin yakın arkadaşlar arasında “Biraz erken gelsen ya!” samimi bir sitem olabilir. Aynı söz, çalışanına sürekli geç kaldığı için kızan bir yönetici tarafından söylendiğinde eleştirel bir anlam kazanabilir. Bu yüzden dil analizi yaparken biçim ile işlevi ayırmak gerekir. Dil bilgisi bize cümlenin yapısını gösterir; pragmatik, yani sözün bağlam içindeki kullanımı ise cümlenin insanlar arasında ne yaptığını anlamamıza yardımcı olur. 7. SA EKİNİ DİĞER KOŞUL YAPILARIYLA KARŞILAŞTIRMAK Türkçede koşul anlamı yalnızca -sa/-se ekiyle ifade edilmez. “Eğer”, “şayet”, “olduğu takdirde” gibi sözcük ve yapılar da koşul ilişkisi kurabilir. Örneğin: - “Yağmur yağarsa evde kalırız.” - “Eğer yağmur yağarsa evde kalırız.” - “Yağmur yağdığı takdirde evde kalırız.” Bu üç cümle arasında anlam bakımından büyük ölçüde benzerlik vardır. Ancak anlatım biçimleri ve üslupları aynı değildir. “Eğer” koşulu belirginleştirebilir. “Olduğu takdirde” ise daha resmî veya yazılı bir anlatımda tercih edilebilir. Başka bir önemli karşılaştırma, -sa/-se ile -ınca/-ince gibi yapılardır: - “Eve gelirsen beni ara.” - “Eve gelince beni ara.” İlk cümle, eve gelme koşulunu vurgular. İkinci cümle ise genellikle eve gelme eyleminin ardından yapılması beklenen işi anlatır. Günlük dilde bağlama göre örtüşen yorumlar mümkün olsa da iki yapının temel işlevleri farklıdır.